Bir duvarı boyamaya karar verdiğinizde asıl kararı çoğu zaman boyayı seçerken değil, boyadan önceki katmanı seçerken verirsiniz. Boya litresi hesabı yüzeyi veri kabul eder; oysa o yüzeyin kaba sıva mı, makine sıvası mı, yoksa saten alçıyla kapatılmış bir yüzey mi olduğu hem alacağınız torba sayısını hem de işin toplam bedelini değiştirir. Bu yazıda alçı/sıva hesabının neye dayandığını, hangi girdinin sonucu en çok oynattığını ve aracın hangi soruya cevap vermediğini anlatıyoruz.
Dört malzeme, tek formül
Hesaplayıcı dört malzeme tanır: kaba sıva (çimento esaslı), makine sıvası (alçı bazlı), perlitli sıva alçısı ve saten alçı. Bunlar birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirinin üstüne gelen katmanlardır: kalın bir taşıyıcı kat duvarın düzlüğünü kurar, ince bir bitiş katı boyanın oturacağı yüzeyi verir.
Dördü için de aynı formül çalışır:
gereken malzeme (kg) = alan (m²) × kalınlık (mm) × malzemenin sarfiyat oranı (kg/m²/mm) × (1 + fire payı)
Sonra bu kilogram, seçtiğiniz torba ağırlığına bölünür ve yukarı yuvarlanır — çünkü marketten yarım torba alamazsınız. Sarfiyat oranlarını araç kendisi taşır; bunlar üretici teknik föylerinden alınmıştır ve sonuç ekranında "sarfiyat kaynağı" satırında hangi ürünün verisine dayandığını açıkça yazar. Yani sayı bir tahmin değil, kaynağı gösterilen bir orandır — ama o kaynağın hangi ürüne ait olduğunu görmek size kalmıştır.
Sonucu en çok oynatan girdi: kalınlık
Formül kalınlıkla doğrusal çalışır. Bu basit görünen gerçek, pratikte en pahalı hatanın nereden çıktığını da söyler: malzeme türünü değiştirmek sonucu görece az oynatır, kalınlığı değiştirmek doğrudan katlar.
Aracın kendi ipucunda verdiği tipik aralıklar bunu somutlaştırıyor: saten alçı yaklaşık 1 mm'lik bir bitiş katıdır; perlitli sıva ve makine sıvası tek katta yaklaşık 8-20 mm; kaba sıva yaklaşık 10-20 mm. Yani "saten" ile "sıva" arasındaki fark bir ürün tercihi değil, bir büyüklük mertebesi farkıdır. Aynı 20 m² duvar için 1 mm saten ile 15 mm sıva arasında on kattan fazla malzeme farkı çıkar.
Buradan çıkan pratik kural şu: kalınlığı tahminle değil, duvarın gerçek durumuna bakarak girin. Düzgün bir yüzeyi kapatmak için ince bir bitiş katı yeterliyken, bozuk bir duvarı düzlemek kalın bir taşıyıcı kat ister ve hesabı bambaşka bir yere taşır.
Fire payı ne için var?
Varsayılan %5'lik fire payı, duvar bozuklukları ile karışım ve taşıma sırasındaki kaybı karşılamak içindir. Bunu sıfırlamak, hesabı "hiç malzeme dökülmeyecek" varsayımına indirger — teoride doğru, şantiyede değil. Yüzey ne kadar bozuksa payı yükseltmek mantıklıdır.
Asıl fark bütçede ortaya çıkıyor
Yüzey hazırlığının bedeli, çoğu kişinin tahmin ettiğinden büyüktür. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu'nun Ağustos 2026 birim fiyat listesinde, aynı boya (iki kat su bazlı silikonlu mat iç cephe boyası) üç farklı zemin için ayrı ayrı fiyatlanmış durumda:
| Poz | Zemin ve kapsam | Birim fiyat |
|---|---|---|
| 15.540.1523 | Saten alçılı ve alçıpanel yüzeye astar + iki kat boya | 206,89 TL/m² |
| 15.540.1520 | Yeni sıva yüzeye astar + iki kat boya | 245,75 TL/m² |
| 15.540.1517 | Yeni sıva yüzeye macun + astar + iki kat boya | 427,79 TL/m² |
Boya aynı, değişen tek şey altındaki hazırlık — ve en alt satır en üst satırın iki katından fazla. Macun katmanı devreye girdiği anda iş kaleminin bedeli sıçrıyor.
Bu tutarlar bir teklif değil, resmî referanstır: ülke geneli tek fiyattır, bölgesel farkı ve küçük iş ölçeğini yansıtmaz, gerçek teklifler bunun üzerinde çıkabilir. Kâr ve genel giderler dahildir, KDV dahil değildir. Kaynak: ÇŞB YFK Ağustos 2026 İnşaat Birim Fiyat Listesi.
Bir uyarı: bu satırlar boya imalatının bedelidir, sıva veya alçı imalatının değil. Yani "saten alçı yaptırırsam boya ucuzlar" demek için tabloya değil, iki işin toplamına bakmak gerekir. Tablo yalnız şunu kanıtlar: yüzeyi nasıl hazırladığınız, sonraki işin fiyatını belirleyen bir karardır.
Örnek: aynı duvar, üç farklı katman
30 m²'lik bir duvarı, %5 fire payı ve 35 kg'lık torbalarla hesaplayalım. Değişen tek şey katmanın kendisi:
| Katman | Gereken malzeme | Torba (35 kg) |
|---|---|---|
| Saten alçı, 1 mm | 31,5 kg | 1 |
| Makine sıvası, 12 mm | 378 kg | 11 |
| Kaba sıva, 15 mm | 685,13 kg | 20 |
Aradaki fark ürünlerin fiyatından değil, işin kendisinden geliyor: biri yüzeyi cilalıyor, diğeri duvarı yeniden düzlüyor. Torba sayısının yukarı yuvarlandığını da tabloda görebilirsiniz — 31,5 kg için tek torba yeterken, artan her kırıntı bir üst torbayı zorunlu kılar.
Ters hesabın sınırı da aynı örnekte görünür: elinizde 4 torba (140 kg) saten alçı varsa araç 1 mm kalınlık için 140 m² der. Ama aynı 140 m²'yi miktar modunda sorduğunuzda 147 kg çıkar; aradaki 7 kg tam olarak fire payıdır. İki sayı çelişmiyor, farklı soruları cevaplıyor: biri "en iyi ihtimalle ne kadar yeter", diğeri "gerçekte ne kadar almalıyım".
Aracın yapmadığı üç şey
Hangi malzemeyi seçeceğinizi söylemez. Malzemeyi siz seçersiniz, araç yalnız o seçimin miktarını hesaplar. Duvarınızın hangi katmanı istediği bir yerinde görme işidir; hesaplayıcı duvarı görmez.
Ters hesapta fire payı yoktur. "Elimdeki 4 torba kaç m² yapar?" sorusunda araç fire payını hesaba katmaz; verdiği alan, hiç malzeme kaybı olmayacağı varsayımıyla bulunan teorik üst sınırdır. Gerçekte kaplanacak alan bundan bir miktar düşük çıkar. Miktar hesabında ise fire payı vardır ve varsayılan olarak eklenir — iki mod bu noktada bilerek farklı davranır.
Katmanları toplamaz. Kaba sıva üstüne saten alçı gibi iki katmanlı bir iş yapacaksanız, her katmanı kendi malzemesi ve kendi kalınlığıyla ayrı ayrı hesaplayın. Tek bir kalınlık girip "hepsi bu" demek, iki farklı sarfiyat oranını tek orana indirger ve sonucu bozar.
Kendi hesabınızı yapın
Duvar alanınızı, uygulama kalınlığını ve torba ağırlığını girip torba sayısını görmek için alçı-sıva hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Torba fiyatını da girerseniz malzeme maliyetini birlikte verir; metrajı yazdırıp markete yanınızda götürebilirsiniz.
Özet
Alçı/sıva hesabı tek bir çarpımdan ibarettir ve o çarpımın en oynak terimi kalınlıktır — malzeme adı değil. Sarfiyat oranları üretici verisine dayanır ve sonuçta kaynağıyla gösterilir. Yüzey hazırlığı bir "detay" değil, sonraki boya işinin bedelini iki katına çıkarabilen bir karardır; resmî birim fiyat listesi bunu aynı boya için üç ayrı satırla gösteriyor. Aracın sustuğu yerleri de bilin: malzeme seçimini size bırakır, ters hesapta fire eklemez ve katmanları sizin yerinize toplamaz.