İşten ayrılırken alacağınızı belirleyen tek şey kaç yıl çalıştığınız değildir. Aynı işyerinde aynı süre çalışmış, aynı maaşı alan iki kişi, sözleşmenin nasıl sona erdiğine göre tamamen farklı tutarlar alır — birinin eline 465 bin lira geçerken diğerininki 14 bin lirada kalabilir.
Bu yazıda hangi alacağın hangi fesihte doğduğunu, hangisinden ne kesildiğini ve en çok yanılınan noktaları anlatıyoruz.
Dört ayrı kalem, dört ayrı kural
İşten ayrılırken gündeme gelen dört ödeme vardır ve hiçbiri diğerine bağlı değildir:
- Kıdem tazminatı — işverenden. Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret.
- İhbar tazminatı — işverenden. Bildirim süresine uyulmamasının karşılığı.
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti — işverenden. Biriken izin günlerinin ücreti.
- İşsizlik ödeneği — İŞKUR'dan. Tazminat değil, sigorta ödemesi.
Bunlardan üçü fesih biçimine bağlıdır; izin ücreti ise her hâlde ödenir.
Fesih türü matrisi
| Sona erme biçimi | Kıdem | İhbar | İzin ücreti | İşsizlik |
|---|---|---|---|---|
| İşveren, ihbar önellerine uyarak feshetti | ✓ | koşullu | ✓ | ✓ |
| İşçi, md. 24 kapsamında haklı nedenle feshetti | ✓ | ✕ | ✓ | ✓ |
| İşveren, sağlık (25/I) veya zorlayıcı sebeple (25/III) feshetti | ✓ | ✕ | ✓ | ✓ |
| Belirli süreli sözleşme süresi doldu | ✕ | ✕ | ✓ | ✓ |
| İşyeri kapandı / el değiştirdi | ✓ | koşullu | ✓ | ✓ |
| İşveren md. 25/II ile çıkardı | ✕ | ✕ | ✓ | ✕ |
| İstifa (haklı neden yok) | ✕ | tersi | ✓ | ✕ |
| İkale (karşılıklı anlaşma) | sözleşmeye bağlı | sözleşmeye bağlı | ✓ | ✕ |
| Askerlik | ✓ | ✕ | ✓ | ✕ |
| Kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması (1 yıl içinde) | ✓ | ✕ | ✓ | ✕ |
| İşçinin ölümü | ✓ (mirasçılara) | ✕ | ✓ | ✕ |
| Emeklilik | ✓ | ✕ | ✓ | ✕ |
Tabloda kalın yazılan satırlar, en çok yanılınan yerlerdir. Üçüne ayrı ayrı bakalım.
"İstifa edersem hiçbir şey alamam"
Yarı doğru. Haklı bir nedene dayanmayan istifada kıdem, ihbar ve işsizlik ödeneği doğmaz — ama kullanılmayan izin ücretinizi alırsınız. 4857 sayılı Kanun md. 59, sözleşmenin "herhangi bir nedenle" sona ermesi hâlinde bu ücretin ödeneceğini söyler. Ödenmemiş fazla mesai ve ücret alacaklarınız da devam eder.
"İstifa ettim, o zaman kıdem yok"
Bu, en pahalı yanılgıdır. İş Kanunu md. 24 kapsamında haklı nedenle ayrıldıysanız, bu hukuken istifa değil derhal fesihtir ve kıdem tazminatı da işsizlik ödeneği de doğar. Haklı nedenler arasında şunlar var:
- Ücretin ödenmemesi veya sürekli geç ödenmesi
- Sigorta priminin hiç yatırılmaması veya düşük gösterilmesi
- İşyerinde tacize veya mobbinge uğramak
- Sağlığın işin niteliğinden dolayı bozulması
- İşin bir haftadan fazla durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler
Kritik ayrıntı: işverenin SGK'ya bildirdiği çıkış kodu belirleyicidir. Haklı nedenle ayrıldınız ama işveren "istifa" kodladıysa, İŞKUR o koda bakar. Bu durumda yine de başvurun, kod düzeltmesi talep edin ve gerekirse iş mahkemesine gidin.
"Askerlik/emeklilik için ayrılıyorum, işsizlik maaşı da alırım"
Hayır. Askerlik, emeklilik ve kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması (evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde) kıdem tazminatı doğurur ama bu hâller 4447 sayılı Kanun md. 51'de sayılan işsizlik ödeneği sebepleri arasında yoktur. Yani kıdem tazminatı doğuran her hâl işsizlik ödeneği doğurmaz — matristeki en çok şaşırtan asimetri budur.
Bir yıllık asgari süre — yalnızca kıdemde
Kıdem tazminatı için en az bir yıl çalışmış olmak şarttır (1475 sayılı Kanun md. 14). Fesih biçimi ne kadar uygun olursa olsun, bir yılı doldurmayan işçiye kıdem tazminatı ödenmez.
İhbar tazminatında böyle bir alt sınır yoktur. Altı aydan az kıdemi olan bir işçi bile iki haftalık bildirim süresine hak kazanır (md. 17). Yani 6 aylık bir çalışan işten çıkarıldığında kıdem tazminatı alamaz ama ihbar tazminatı alır.
Hangi alacaktan ne kesilir?
Burası en çok yanılınan yer. Üç kalem, üç farklı rejim:
| Alacak | SGK primi | Gelir vergisi | Damga vergisi |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Kesilmez | Kesilmez | Kesilir |
| İhbar tazminatı | Kesilmez | Kesilir | Kesilir |
| Kullanılmayan izin ücreti | Kesilir | Kesilir | Kesilir |
Kıdem tazminatı Gelir Vergisi Kanunu md. 25/7 uyarınca gelir vergisinden istisnadır; yalnızca damga vergisi kesilir. Bu yüzden brütü ile neti neredeyse aynıdır.
İhbar tazminatı bu istisnanın kapsamında değildir. Çok yaygın bir yanılgı ikisinin aynı muameleyi gördüğüdür; oysa ihbar tazminatı ücret gibi vergilendirilir. Buna karşılık SGK primine tabi değildir.
Kullanılmayan izin ücretinden SGK primi de kesilir. 5510 sayılı Kanun md. 80/1-b, prime esas kazanca dahil edilmeyecek ödemeleri sayar — bu listede kıdem ve ihbar tazminatı vardır, yıllık izin ücreti yoktur. Aynı maddenin (c) bendi de listede olmayan tüm ödemelerin prime tabi olduğunu söyler. Dolayısıyla izin ücreti normal ücret gibi kesintiye uğrar.
Kıdem tazminatı tavanı
Kıdem tazminatının bir yıllık tutarı, en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tavan memur maaş katsayısına bağlıdır ve yılda iki kez (Ocak ve Temmuz) değişir. 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 döneminde 73.729,87 TL/yıldır.
Brüt maaşınız tavanın üzerindeyse hesap tavan üzerinden yapılır. İşvereniniz gönüllü olarak tavanın üzerinde ödeme yaparsa, aşan kısım gelir vergisi istisnasından yararlanamaz ve ücret gibi vergilendirilir.
Rakamlarla: aynı kişi, üç farklı senaryo
7,5 yıl çalışmış, brüt 50.000 TL maaş alan, 12 gün kullanılmamış izni olan bir çalışan:
| İşveren feshi | Md. 24 haklı fesih | İstifa | |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı (net) | 371.949,83 TL | 371.949,83 TL | 0 TL |
| İhbar tazminatı (net) | 78.624,93 TL | 0 TL | 0 TL |
| İzin ücreti (net) | 14.298,20 TL | 14.298,20 TL | 14.298,20 TL |
| Toplam net | 464.872,96 TL | 386.248,03 TL | 14.298,20 TL |
| İşsizlik ödeneği | 19.848,20 TL × 8 ay | 19.848,20 TL × 8 ay | Yok |
Aradaki fark 450 bin liranın üzerinde — ve tek değişen şey sözleşmenin nasıl sona erdiği.
Herkesin atladığı ayrım: hangi alacak hangi ücretten hesaplanır?
Yukarıdaki tablo çıplak brüt maaşı esas alıyor. Oysa tüm alacaklar aynı ücret üzerinden hesaplanmaz — ve bu, tazminat hesaplarında en çok para kaybettiren ayrıntıdır.
| Alacak | Ücret tabanı | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Giydirilmiş brüt | 1475 md. 14 ("son ücret") + yerleşik Yargıtay uygulaması |
| İhbar tazminatı | Giydirilmiş brüt | 4857 md. 17 + yerleşik Yargıtay uygulaması |
| Kullanılmayan izin ücreti | Çıplak brüt | 4857 md. 57/2 → md. 50 |
| Fazla mesai | Çıplak brüt | 4857 md. 41 + md. 50 |
Giydirilmiş ücret, çıplak maaşınıza süreklilik arz eden yan hakların eklenmiş hâlidir: yol (servis) yardımı, yemek yardımı, düzenli ödenen ikramiye ve primler, yakacak, giyecek, kira, aydınlatma yardımı, işverenin ödediği özel sağlık sigortası primi. Bir defalık, arızi ödemeler ile fazla mesai ücreti ve harcırah gibi masraf karşılıkları bu tabana girmez.
İzin ücretindeki kural neden farklı? Çünkü kanun bu kez sessiz kalmıyor. md. 57/2 açıkça "Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır" der; md. 50 ise "Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler … ve sosyal yardımlar … hesaba katılmaz" hükmünü taşır. Yani yol ve yemek yardımı izin ücretine eklenmez. Kıdem ve ihbarda ise kanun yalnızca "son ücret" dediği için bunun giydirilmiş ücret olduğu içtihatla belirlenmiştir.
Ne kadar fark eder? Yukarıdaki 7,5 yıllık, brüt 50.000 TL maaşlı çalışanın ayrıca 3.000 TL yol, 4.500 TL yemek yardımı ve yılda bir maaş ikramiyesi (aylık payı 8.333 TL) olduğunu varsayalım. Giydirilmiş ücreti 65.833,33 TL olur:
| Çıplak ücretle | Giydirilmiş ücretle | |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı (net) | 371.949,83 TL | 489.733,92 TL |
| İhbar tazminatı (net) | 78.624,93 TL | 103.522,82 TL |
| İzin ücreti (net) | 14.298,20 TL | 14.298,20 TL (değişmez) |
| Toplam net | 464.872,96 TL | 607.554,94 TL |
Aradaki fark 142.681,98 TL — yalnızca yan hakları hesaba katmaktan. Bu yüzden hesaplayıcımızda "aylık ek menfaatler" alanlarını doldurun; kalemleri ayrı ayrı girebilirsiniz.
Geriye kalan tek belirsizlik
Kümülatif vergi matrahı. İhbar tazminatı ve izin ücretinden kesilen gelir vergisi, gerçek bordroda yıl içindeki kümülatif matraha eklenerek hesaplanır. Yıl sonuna doğru ayrılıyorsanız diliminiz yüksek olabilir ve bu iki kalemin neti buradaki tutarın biraz altında kalabilir. Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisna olduğu için bu belirsizlikten etkilenmez.
Ne yapmalı?
- Çıkış kodunuzu öğrenin. e-Devlet üzerinden "İşten Ayrılış Bildirgesi"ne bakın. Tüm haklarınızı bu kod belirler.
- 30 gün içinde İŞKUR'a başvurun. Geciken süre ödenek sürenizden düşülür.
- Bordrolarınızı ve kayıtlarınızı saklayın. Fazla mesai ve izin alacaklarında ispat yükü büyük ölçüde sizdedir.
- Yan haklarınızı listeleyin. Yol, yemek, ikramiye ve benzeri süreklilik arz eden menfaatler kıdem ve ihbar tazminatının tabanını yükseltir; bordronuzdan aylık tutarlarını çıkarın.
- Zamanaşımı beş yıldır (4857 ek md. 3) — kıdem, ihbar ve izin ücreti alacaklarının hepsi için.
Kendi rakamlarınızı görmek için işten ayrılma alacakları hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz: fesih türünü değiştirdiğinizde hangi kalemin doğup hangisinin doğmadığını gerekçesiyle birlikte gösterir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut bir uyuşmazlık için bir avukata danışın.