Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma (%50) ve fazla sürelerle çalışma (%25) ayrımıyla mesai ücretinizi, genel tatil ve hafta tatili ilavelerini hesaplayın.
Çalışma bilgileri
Saatlik ücretiniz nasıl bulundu?
- Günlük çalışma süresi = haftalık 45,00 saat ÷ 6 iş günü = 7,50 saat
- Aylık çalışma süresi = 7,50 × 30 gün = 225,00 saat
- Saatlik brüt ücret = ₺50.000,00 ÷ 225,00 = ₺222,22
- Günlük brüt ücret (yevmiye) = ₺50.000,00 ÷ 30 = ₺1.666,67
📅 Bu hesaplama Sabit (kanunla belirlenir, dönemsel değişmez) verilerine göre yapılmıştır. Son güncelleme: 25 Temmuz 2026
Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 41 (mevzuat.gov.tr): "Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır... Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda... kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir... işçi isterse... fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir... Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz." Yer altı: "yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz" (md. 42-43 hâlleri hariç); bu hâllerde "haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret... yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir."
Gece çalışmasında zam var mı?
Kanunen otomatik bir gece zammı yoktur. Bu, en yaygın yanlış bilgilerden biridir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 69. maddesi gece çalışmasına süre sınırı getirir, ücret zammı öngörmez. Maddenin ikinci fıkrası yalnızca Bakanlığa yönetmelikle “bazı gece çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak”yetkisi verir — bu bir yetki devridir, kendiliğinden uygulanan bir zam değildir ve genel bir zam yönetmeliği de çıkarılmamıştır.
Gece zammı ancak iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle doğar. Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde gece vardiyası için zam kararlaştırılması yaygındır; böyle bir hüküm varsa oran sözleşmenizde yazar ve bağlayıcıdır. Sözleşmenizde yoksa, yalnızca gece çalıştığınız için ek ücret talep edemezsiniz.
Kanunun gece çalışması için getirdiği korumalar ise şunlardır:
- “Gece” en geç 20:00’de başlar, en erken 06:00’ya kadar sürer ve her hâlde en fazla 11 saattir (md. 69/1). Postalar Yönetmeliği md. 7 uyarınca çalışma süresinin yarısından çoğu bu döneme denk gelen posta, gece çalışması sayılır.
- Gece çalışması 7,5 saati geçemez (md. 69/3). Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama işlerinde işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir. Bu istisnalar dışında 7,5 saati aşan gece çalışması fazla çalışma sayılır.
- Gece çalışmasında fazla çalışma yaptırılamaz (md. 41/6). Yani hukuken “gece fazla mesaisi” diye ayrı bir kalem yoktur; 7,5 saatlik sınırın aşılması zaten kurala aykırıdır.
- Posta değişiminde en az 11 saat kesintisiz dinlenme zorunludur (md. 69 son fıkra); işçi bu dinlenmeyi almadan diğer postada çalıştırılamaz. Gece ve gündüz postaları haftalık (veya iki haftalık) olarak sıraya konur.
- Sağlık gözetimi. Md. 69’un sağlık raporuna ilişkin fıkraları 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır; gece çalışanlarının periyodik sağlık muayenesi bugün 6331 sayılı Kanun md. 15 (sağlık gözetimi) kapsamında, işveren tarafından ve masrafı işverene ait olmak üzere yaptırılır.
Özetle: gece çalışması için ödediğiniz bedel ücret değil, süre ve sağlık korumasıdır. Zam istiyorsanız dayanağınız kanun değil, sözleşmeniz olmalıdır.
Nasıl yorumlanır?
- İki ayrı kalem vardır ve oranları farklıdır. Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve %50 zamlıdır. Sözleşmenizde haftalık süre 45’in altında (ör. 40 saat) belirlenmişse, o süre ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlıdır (md. 41/3). Çoğu hesaplayıcı bu ayrımı atlar.
- Yıllık üst sınır 270 saattir (md. 41/8) ve fazla çalışma için işçinin onayıgerekir (md. 41/7). Sınırın aşılması işvereni idari para cezasına maruz bırakır; ancak aşılmış olması ücretin ödenmemesi için gerekçe değildir — fiilen çalışılan saat her hâlde ödenir.
- Genel tatil ile fazla mesai karıştırılmamalıdır. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma saatlik bir zam değil, yevmiye esaslı bir ilavedir: o günün ücreti zaten ödenir, çalışıldığında ayrıca bir günlük ücret daha eklenir (md. 47).
- Hafta tatili çalışması içtihada dayanır. Kanunda açık bir oran yoktur; Yargıtay uygulaması çalışılan hafta tatili için toplam 2,5 yevmiye kabul eder (1 yevmiye tatil ücreti + 1 yevmiye çalışma + 0,5 yevmiye fazla çalışma zammı). Zaten ödenen 1 yevmiye düşüldüğünde çalışmanın getirdiği ek tutar 1,5 yevmiyedir. Bu bir kanun hükmü değildir ve içtihat değişebilir.
- Serbest zaman bir alternatiftir, tercih işçinindir (md. 41/4): fazla çalıştığınız her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığınız her saat için 1 saat 15 dakika izin. Bu izin 6 ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücrette kesinti olmadan kullanılır.
- Denkleştirme uygulanıyorsa hesap değişir (md. 63/2). Taraflar anlaşırsa haftalık süre günde 11 saati aşmamak kaydıyla farklı dağıtılabilir; 2 aylık sürede (toplu iş sözleşmesiyle 4 aya, turizmde 4/6 aya kadar) haftalık ortalama normal süreyi aşmadıkça, bazı haftalar 45 saati geçse bile bu saatler fazla çalışma sayılmaz. Bu araç denkleştirme uygulanmayan tek haftalık hesabı esas alır.
Varsayımlar ve kaynaklar
- Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu madde 41 (fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma, zam oranları, serbest zaman, 270 saat sınırı, yer altı maden işleri), madde 63 (haftalık 45 saat ve denkleştirme), madde 69 (gece çalışması).
- Genel tatil ilavesi: 4857 sayılı İş Kanunu madde 47.
- ⚖️ Kanun hükmü değil, yerleşik içtihat: hafta tatili çalışmasının 2,5 yevmiye olarak hesaplanması ve “fazla mesai ücrete dahildir” kaydının yıllık 270 saatle sınırlı geçerli sayılması Yargıtay uygulamasına dayanır (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2017/7072 E., 2017/18832 K., 22.11.2017). Yeni bir içtihatla değişebilir; somut uyuşmazlıkta güncel kararlara bakılmalıdır.
- Saatlik ücret, aylık brüt ücretin 30 günü kapsadığı ve haftalık sürenin 6 iş gününe eşit dağıldığı varsayımıyla türetilir (45 saatlik haftada aylık 225 saat — yaygın “brüt ÷ 225” kuralı). İşyerinizde farklı bir çalışma düzeni varsa saatlik ücret farklı çıkabilir.
- Hesap tek bir haftayı esas alır ve denkleştirme uygulanmadığını varsayar. Ayrıca ara dinlenmeleri (md. 68) çalışma süresinden sayılmaz; girdiğiniz saat fiilen çalışılan süre olmalıdır.
- Tutarlar brüttür; bordroda bu tutarlar üzerinden SGK ve gelir vergisi kesintisi yapılır.
Fazla Mesai Hesaplama nedir?
Fazla mesai hesaplama aracı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre fazla çalışma ücretinizi hesaplar. Aracın diğerlerinden farkı, kanunun ayırdığı iki kalemi ayrı ayrı uygulamasıdır: haftalık 45 saati aşan çalışma %50 zamlı "fazla çalışma", sözleşmeyle 45'in altında belirlenmiş bir süre ile 45 saat arasındaki çalışma ise %25 zamlı "fazla sürelerle çalışma"dır. Ayrıca genel tatil (md. 47) ve hafta tatili çalışmasını yevmiye esaslı olarak, serbest zaman alternatifini kendi katsayılarıyla ve yıllık 270 saatlik sınırı ayrı ayrı gösterir. Saatlik ücretin brüt maaştan nasıl türetildiği sayfada adım adım açıklanır.
Nasıl hesaplanır?
Önce saatlik ücret türetilir: aylık brüt ücret 30 günü kapsar, haftalık süre 6 iş gününe bölünerek günlük çalışma süresi bulunur ve 30 ile çarpılarak aylık çalışma saati elde edilir (45 saatlik haftada 7,5 × 30 = 225 saat, yani yaygın "brüt ÷ 225" kuralı). Sonra saatler ikiye ayrılır: sözleşmedeki süre ile 45 saat arası %25, 45 saati aşan kısım %50 zamlı hesaplanır. Yer altı maden işlerinde yasal haftalık süre 37,5 saattir ve aşan saatler en az %100 zamlı ödenir. Genel tatilde çalışılan her gün için bir günlük ücret ilave edilir; hafta tatilinde çalışılan her gün için Yargıtay uygulaması uyarınca toplam 2,5 yevmiye (zaten ödenen 1 yevmiye düşüldüğünde ek 1,5 yevmiye) hesaplanır. Serbest zaman tercih edilirse fazla çalışmada saat başına 1,5, fazla sürelerle çalışmada 1,25 saat izin verilir.
Örnek hesaplamalar
Brüt 50.000 TL, 45 saatlik sözleşme, 55 saat çalışma
Sözleşme zaten 45 saat olduğu için fazla sürelerle çalışma doğmaz; aşan 10 saatin tamamı %50 zamlıdır.
- Saatlik brüt ücret (50.000 ÷ 225)
- 222,22 TL
- Fazla çalışma
- 10 saat (%50 zamlı)
- Ödenecek tutar
- 3.333,33 TL
- Serbest zaman tercih edilirse
- 15 saat izin
Brüt 50.000 TL, 40 saatlik sözleşme, 55 saat çalışma
Aynı çalışma, farklı sözleşme: 40-45 arası %25, 45 üstü %50 uygulanır ve saatlik ücret de yükselir.
- Saatlik brüt ücret (50.000 ÷ 200)
- 250,00 TL
- Fazla sürelerle çalışma (40→45)
- 5 saat × %25 = 1.562,50 TL
- Fazla çalışma (45→55)
- 10 saat × %50 = 3.750,00 TL
- Toplam
- 5.312,50 TL
- Serbest zaman tercih edilirse
- 21,25 saat izin
Genel tatilde 1 gün + hafta tatilinde 1 gün çalışma
Bu iki kalem saatlik zam değil, yevmiye esaslıdır ve fazla mesaiden ayrı hesaplanır.
- Günlük brüt ücret (50.000 ÷ 30)
- 1.666,67 TL
- Genel tatil (+1 yevmiye, md. 47)
- 1.666,67 TL
- Hafta tatili (+1,5 yevmiye, içtihat)
- 2.500,00 TL
- Toplam ek ödeme
- 4.166,67 TL
Sık sorulan sorular
Sözleşmemde "fazla mesai ücrete dahildir" yazıyor, hiç alamaz mıyım?
Bu kayıt sınırsız geçerli değildir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2017/7072 E., 2017/18832 K.) bu tür hükümlere "sınırlı olarak değer verilmesi" gerektiğini ve kaydın yıllık 270 saatle sınırlı geçerli olduğunu kabul etmektedir. Yani yılda 270 saate kadar olan fazla çalışma ücrete dahil sayılabilir; bu sınırı AŞAN çalışmaların ücreti ayrıca ödenmek zorundadır. 270 saat aylık yaklaşık 22,5 saate karşılık gelir. Kaydın geçerli sayılabilmesi için ayrıca yazılı onayınızın bulunması, ücretinizin asgari ücretten önemli ölçüde yüksek belirlenmiş olması ve edimler arasında açık bir oransızlık bulunmaması aranır.
Gece çalışmasında zam var mı?
Kanunen otomatik bir gece zammı yoktur. 4857 md. 69 gece çalışmasına süre sınırı (7,5 saat) ve dinlenme kuralları getirir, ücret zammı öngörmez; maddenin ikinci fıkrası yalnızca Bakanlığa yönetmelikle zam usulü koyma yetkisi verir ve genel bir zam yönetmeliği çıkarılmamıştır. Gece zammı ancak iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırılırsa doğar. Ayrıca md. 41/6 uyarınca gece çalışmasında fazla çalışma yaptırılamaz.
Fazla mesai yaptığımı nasıl ispatlarım?
İspat yükü kural olarak işçidedir, ancak işveren de işçilerin çalışma sürelerini gösteren kayıtları tutmakla yükümlüdür. En güçlü deliller işyeri kayıtlarıdır: puantaj cetvelleri, giriş-çıkış (turnike/kartlı geçiş) kayıtları, bordrolar, fazla mesai onay formları. Bunlar yoksa tanık beyanı, e-posta ve mesajlaşma kayıtları, servis/yemek kayıtları, iş programları da delil olarak kullanılır. Bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyor ve işçi bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, o dönem için ancak yazılı delille aksi ispatlanabilir — bordroları imzalarken dikkatli olun ve itirazınız varsa "ihtirazi kayıtla" ibaresi düşün.
Fazla mesai ücretinde zamanaşımı ne kadar?
Fazla çalışma ücreti bir ücret alacağıdır ve 4857 sayılı Kanun md. 32/son ile ek madde 3 uyarınca zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre, alacağın muaccel olduğu (ödenmesi gerektiği) tarihten itibaren işler; yani geriye dönük en fazla beş yıllık fazla mesai alacağı talep edilebilir. İş sözleşmesi devam ederken de dava açılabilir.
Haftalık 45 saati aşmadım ama sözleşmem 40 saat, fark ne olur?
Bu durumda "fazla sürelerle çalışma" söz konusudur (md. 41/3) ve %25 zamlı ödenir. Örneğin 40 saatlik sözleşmeyle 43 saat çalıştıysanız 3 saat için %25 zam alırsınız; %50 zam yalnızca 45 saati aşan saatler için uygulanır. Çoğu hesaplayıcı bu ayrımı yapmayıp ya hiç ödeme göstermez ya da doğrudan %50 uygular; ikisi de yanlıştır.
Denkleştirme uygulanıyorsa fazla mesai nasıl hesaplanır?
Md. 63/2 uyarınca taraflar anlaşırsa haftalık normal çalışma süresi, günde 11 saati aşmamak koşuluyla haftanın günlerine farklı dağıtılabilir. Bu durumda iki aylık süre içinde (toplu iş sözleşmesiyle dört aya, turizm sektöründe dört aya ve toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar) haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık süreyi aşmadıkça, bazı haftalarda 45 saat aşılsa bile bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz (md. 41/1). Yani yoğun bir haftanın karşılığı, sonraki haftalarda daha az çalışılarak dengelenir. Bu araç denkleştirme uygulanmayan tek haftalık hesabı esas alır.
Yıllık 270 saat aşılırsa ne olur?
Md. 41/8 uyarınca fazla çalışma süresi bir yılda 270 saati aşamaz. Bu sınırın aşılması işveren bakımından bir idari para cezası sebebidir ve işçi fazla çalışmayı reddedebilir. Ancak önemli bir nokta: sınırın aşılmış olması, fiilen çalışılan saatlerin ücretinin ödenmemesi için gerekçe değildir. Yapılan her fazla çalışma saatinin ücreti zamlı olarak ödenmek zorundadır.
Fazla çalışma için onayım gerekiyor mu?
Evet. Md. 41/7 açıkça "Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir" der. Uygulamada bu onay iş sözleşmesine konulan bir hükümle veya her yıl alınan yazılı onayla sağlanır. Zorunlu nedenlerle (md. 42) ve olağanüstü hallerde (md. 43) yapılan fazla çalışmalar bu kuralın istisnasıdır.
Zamlı ücret yerine izin alabilir miyim?
Evet, tercih işçinindir. Md. 41/4 uyarınca fazla çalıştığınız her saat karşılığında 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığınız her saat karşılığında 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilirsiniz. Bu izni altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretinizde bir kesinti olmadan kullanırsınız (md. 41/5). İşveren tek taraflı olarak "ücret yerine izin vereceğim" diyemez.
Yer altı maden işlerinde fazla mesai nasıl hesaplanır?
Yer altı maden işlerinde haftalık çalışma süresi 37,5 saat, günlük süre 7,5 saattir (md. 63). Md. 41/9 uyarınca bu işçilere kural olarak fazla çalışma yaptırılamaz; yalnızca md. 42 (zorunlu nedenler) ve md. 43 (olağanüstü haller) kapsamında mümkündür. Bu hâllerde haftalık 37,5 saati aşan her saat için ücret, normal saatlik ücretin en az %100 artırılmasıyla ödenir — yani en az iki katı.